Thoái hóa xương cột sống (THCS) là một bệnh rất phổ thông, gặp cả ở nam và nữ giới, nhưng khác thường hay gặp ở những cá nhân lớn tuổi. Là thương tổn mạn tính dạng thoái hóa của các thân đốt sống và đĩa xương sống nằm giữa các đốt sống cùng các dây chằng cột sống. Nếu để lâu không được chú tâm chữa trị có thể để lại các biến chứng đáng tiếc như đau, yếu, tê buốt tứ chi, teo cơ, đi lại khó khăn hoặc liệt các chi không vận động được.

Thoái hóa cột sống cổ

     Đoạn cột sống hay bị thoái hóa nhất là vùng cột sống cổ và cột sống dây lưng – là những vùng linh hoạt nhất của cột sống, nhưng hay phải chịu trọng tải và phải vận động nhiều nhất. Đĩa cột sống nằm giữa song thân đốt sống bị tổn thương trước nhất. Từ độ tuổi ngoài 30, đĩa cột sống bắt đầu bị thoái hóa, nhân nhày sẽ bị mất nước, vòng sợi bao quanh nhân nhày bị rách, đĩa đốt sống bị thoát vị, xẹp xuống, có thể thoát vị ra phía sau thân đốt sống, gây chèn ép thần kinh, gây đau và ảnh hưởng nghiêm trọng đến đi lại cũng như sinh hoạt hàng ngày của người bệnh. Mâm đốt sống bị xơ, rìa mâm sống mọc ra các gai cột sống. Cơ cạnh cột sống cũng bị co cứng, dây chằng cạnh cột sống cũng bị co kéo nhiều không kể xiết, làm cho cột sống bị biến dạng, thường bị vẹo về một phía.
Nguyên nhân chính của thoái hóa xương cột sống
căn do chính THCS được gây ra bởi tuổi tác; vả lại còn do chấn thương như sau ngã, tai nạn và do nghề phải dùng nhiều cột sống như mang vác, bưng bê, nhấc xách các đồ vật; do thiếu dinh dưỡng hoặc một số bệnh cột sống mắc phải như viêm đốt sống đĩa đốt sống, đau thần kinh tọa, quái đản cột sống… Hơn nữa, những cá nhân bị béo phì, tiểu đường, suy giáp, cường cận giáp, gút cũng dễ mắc THCS sớm. Một số nguyên tố khiến quá trình thoái hóa khớp xảy ra nhanh hơn là di truyền (ba má có người bị thoái hóa khớp); dinh dưỡng (ăn uống không dưỡng chất để xây dựng khung xương khớp hoàn chỉnh); lao động vất vả từ bé, mang vác vật nặng, tập các dạng thể thao nặng làm tăng tải trọng lên khớp và là nguyên nhân gây ra khớp bị thoái hóa sớm; ít hoạt động thể chất kéo dài như đứng quá lâu, ngồi nhiều vô kể hoặc luôn phải làm việc ở một phong thái gò bó cũng là nguyên tố nguy cơ gây THCS.
     Đối với thoái hóa xương cột sống thắt lưng, có 3 thể lâm sàng phụ thuộc vào mức độ thương tổn của đĩa xương sống:
Thể thứ nhất là đau nhức ở lưng cấp tính. Đau xuất hiện sau một động tác mạnh, đột ngột và trái dáng điệu. Người bệnh có dáng điệu chống đau như lom khom, lệch cột sống. Đau có thể khỏi dần sau 1 – 2 tuần.
Thể thứ hai là đau dây lưng mạn tính , thường đau ê ẩm vùng thắt lưng, hay bị tái phát do đĩa đốt sống thoái hóa nhiều, sức đàn hồi của đĩa đệm kém, giảm năng lực chịu lực, có phần nhô ra phía sau kích thích các nhánh tâm thần.
Thể thứ ba là đau điếng lưng phối hợp với đau tâm thần tọa một hay hai bên. Người bệnh đau cột sống dây lưng, lan xuống mông, mặt sau ngoài đùi, khoeo, cẳng chân, có thể lan xuống tận gót chân hay các ngón chân. Nếu bị thoái hóa xương cột sống cổ thì đau đốn ở vùng cổ gáy. Đau có thể lan lên phía sau đầu hay thậm chí đau phía hốc mắt (người bệnh có thể thấy nuốt khó, thường được hay chẩn đoán nhầm là loạn cảm họng). Khi có dấu hiệu chèn ép rễ tâm thần cánh tay thì thấy đau đốt sống cổ lan xuống vai, tay. Nếu để lâu không được chú tâm điều trị có thể để lại các biến chứng đáng tiếc như đau, yếu, tê buốt, teo cơ tay, do tổn thương các rễ thần kinh cổ chi phối cánh tay. Một vài người bệnh có thể bị liệt khi bị chèn ép tủy cổ. Cảm giác khó chịu khiến người bệnh mất ăn mất ngủ, gầy sút và có tâm lý rầu rĩ, ảnh hưởng lớn đến cuộc sống và công việc.

 Cần làm gì khi bị THCS?
Khi đau dây lưng cấp, người bệnh cần nằm nghỉ tại giường trong vài ngày, dùng các thuốc giảm đau như paracetamol, thuốc kháng viêm non – steroid như ibuprofen, celebrex, thuốc tăng cường sụn khớp như glucosamin sulfat… (Uống thuốc sau khi ăn và uống với nhiều nước để tránh tác dụng phụ trên đường tiêu hóa). Có thể massage, bấm huyệt nhẽ nhõm vùng cột sống bị thương tổn kết hợp vật lý trị liệu như  đắp paraffin, hồng ngoại, túi chườm… Khi đi lại, cần sử dụng thiết bị hộ giùm như gậy, khung chống, đai lưng. Khi đau nhiều mà chưa có điều kiện đi khám bác sĩ thì nên ngơi nghỉ tại giường, giới hạn vận động nặng, xoa bóp, dùng kem bôi thuốc kháng viêm non-steroid hoặc uống thuốc giảm đau như paracetamol. Khi cơn đau đã giảm, có thể tập thể dục dễ chịu. Khi đi khám bác sĩ và đã có chỉ định chữa trị thì nên kiên trì và chịu khó uống thuốc. Bệnh nhân cần xác định đây là bệnh mãn tính và phải chữa trị lâu dài.
     Giới hạn các hệ quả của bệnh THCS
Cần phòng bệnh THCS ngay từ khi còn nhỏ. Ăn nhiều thức ăn giàu các chất chống oxy hóa như vitamin C và E có nhiều trong các dạng rau, quả. Người nhiều tuổi nên uống bổ sung vitamin D và canxi hằng ngày để cột sống chắc khỏe. Luôn giữ bộ dạng đúng ngay cả khi nằm ngủ, ngồi, đứng. Tập thể dục bộc trực giúp tăng cường sức mạnh cơ bắp, giúp cho sụn khớp mở mang. Để ngừa THCS thắt lưng, có thể tập một vài động tác các cơ vùng thắt lưng như tập nghiêng xương chậu, tập cơ bụng, tập khối cơ cạnh sống. Có thể đi bộ, tập thái cực quyền, khi ngủ không nên kê gối quá cao. Khi đã bị thoái hóa cột sống thì tốt nhất là tuân các chế độ điều trị do bác sĩ chuyên khoa thăm khám và chỉ định.